Γιατί υπάρχουν στιγμές όπου ο άνθρωπος δεν έχει καμία δύναμη να προσευχηθεί, καμία διάθεση να εργασθεί πνευματικά, καμία εσωτερική κίνηση προς τον Θεό;
Πώς γίνεται ο νους, που πριν από λίγο στεκόταν σε εγρήγορση, να βυθίζεται ξαφνικά σε μια βαριά νάρκη;
Και γιατί, ενώ όλα γύρω παραμένουν τα ίδια, η καρδιά αισθάνεται ότι ο κόσμος έχει χάσει το νόημά του;
Τα ερωτήματα αυτά δεν είναι ψυχολογικά. Είναι βαθιά θεολογικά.
Οι πατέρες της ερήμου τα γνώριζαν πολύ πριν τα ονομάσουν οι μεταγενέστεροι. Και ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, στον δέκατο τρίτο λόγο του έργου του, δίνει σε αυτή την παράξενη κατάσταση ένα όνομα που οι παλαιοί μοναχοί γνώριζαν καλά: ακηδία.
Η λέξη φαίνεται απλή, αλλά περιγράφει μια από τις πιο βαριές πνευματικές εμπειρίες.Ο άγιος την ονομάζει παράλυση της ψυχής και έκλυση του νου.
Δεν πρόκειται απλώς για τεμπελιά ή για ψυχική κόπωση. Είναι μια κατάσταση όπου ο άνθρωπος χάνει τη γεύση των πνευματικών πραγμάτων. Η προσευχή γίνεται βάρος, η ψαλμωδία φαίνεται μακρά και ανυπόφορη, οι μοναχικές υποσχέσεις μοιάζουν παράλογες.
Και τότε η ψυχή αρχίζει να μακαρίζει τον κόσμο.
Εκείνοι που ζουν έξω από την ασκητική ζωή φαίνονται ξαφνικά ευτυχισμένοι. Ο κόσμος μοιάζει εύκολος, ενώ η πνευματική πορεία παρουσιάζεται σαν άσκοπη αυστηρότητα.
Η ακηδία, λέει ο άγιος, φτάνει στο σημείο να κατηγορεί ακόμη και τον Θεό ότι δεν είναι ευσπλαχνικός.
Βλέπεις λοιπόν πόσο βαθιά είναι αυτή η ασθένεια.
Δεν αγγίζει μόνο την πράξη αλλά την ίδια την αντίληψη του Θεού.
Στην εμπειρία των μοναχών η ακηδία εμφανίζεται συχνά με έναν ιδιαίτερα ειρωνικό τρόπο.
Ο άγιος γράφει ότι ο ιατρός επισκέπτεται τους ασθενείς το πρωί, ενώ η ακηδία επισκέπτεται τους μοναχούς το μεσημέρι.
Την ώρα δηλαδή που η ημέρα φαίνεται ακίνητη και η ψυχή κουρασμένη.
Τότε αρχίζει μια παράξενη κινητικότητα της σκέψης.
Η ακηδία προτείνει ξαφνικά έργα φιλανθρωπίας, επισκέψεις σε ασθενείς, διακονίες, μετακινήσεις. Υπενθυμίζει λόγια της Γραφής και παρουσιάζει την εξωτερική δραστηριότητα ως ανώτερη από τη σιωπή της προσευχής.
Όλα αυτά φαίνονται ευσεβή. Και όμως, πίσω τους κρύβεται η ίδια δύναμη που θέλει να αποσπάσει τον άνθρωπο από την παρουσία του Θεού.
Η λεπτότητα αυτής της πάλης είναι εντυπωσιακή.
Η ακηδία δεν εμφανίζεται ως αμαρτία. Εμφανίζεται ως λογική.
Γι’ αυτό και είναι τόσο επικίνδυνη.
Ο άγιος μάλιστα περιγράφει με σχεδόν σωματικό τρόπο τις επιδράσεις της. Πονοκέφαλος, βαρύτητα στο σώμα, νύστα την ώρα της προσευχής, ανησυχία στο κελί, συνεχείς ματιές προς το παράθυρο, φανταστικοί ήχοι και βήματα.
Ο άνθρωπος αισθάνεται ότι πρέπει να φύγει από τον τόπο όπου βρίσκεται.
Η ακηδία γεννά έτσι τη μετακίνηση.
Ο μοναχός αρχίζει να πιστεύει ότι το πρόβλημα δεν είναι μέσα του αλλά στον τόπο όπου ζει. Αν αλλάξει κελί, αν αλλάξει μοναστήρι, αν αλλάξει τρόπο ζωής, όλα θα διορθωθούν.Έτσι ο άγιος την ονομάζει μητέρα των μετακινήσεων.
Και εδώ εμφανίζεται ένα από τα πιο βαθιά σημεία της πατερικής σοφίας.
Η ακηδία δεν είναι απλώς ένα πάθος μεταξύ άλλων.
Είναι, κατά τον άγιο, ένας ψυχικός θάνατος που περιέχει μέσα του όλα τα κακά.
Γιατί όταν η ψυχή χάσει την ελπίδα της, όλα τα άλλα πάθη εισέρχονται εύκολα.
Ο νους που παραλύει γίνεται εύκολο θήραμα.
Και όμως, ο ίδιος ο άγιος τονίζει κάτι παράδοξο.
Ακριβώς επειδή η ακηδία είναι τόσο βαριά, γίνεται και πηγή μεγάλων στεφάνων.
Την ώρα της ακηδίας φαίνονται οι βιαστές της βασιλείας.
Εκείνοι που επιμένουν στην προσευχή ενώ η ψυχή αντιστέκεται, εκείνοι που μένουν στο κελί τους ενώ όλα μέσα τους θέλουν να φύγουν, εκείνοι που συνεχίζουν την ψαλμωδία ενώ η καρδιά είναι ξηρή , αυτοί είναι που αποκτούν πραγματική πνευματική δύναμη.
Ο άγιος μάλιστα προτείνει μια σχεδόν δραματική εικόνα.
Πρέπει, λέει, να φέρουμε μπροστά μας την ακηδία σαν έναν κατηγορούμενο και να την ανακρίνουμε.
«Πες μας», να της πούμε, «ποιος είναι ο πατέρας σου και ποια είναι τα τέκνα σου».
Και η ίδια, αν μπορούσε να μιλήσει, θα απαντούσε ότι γεννήθηκε από πολλές μητέρες: από την αναισθησία της ψυχής, από τη λήθη των ουρανίων, από την υπερβολική κόπωση.
Τα παιδιά της είναι η παρακοή, η περιπλάνηση, η εγκατάλειψη της πνευματικής ζωής.
Οι εχθροί της όμως είναι επίσης σαφείς: η ψαλμωδία, το εργόχειρο, η μνήμη του θανάτου.
Και πάνω απ’ όλα η προσευχή ενωμένη με την ελπίδα των μελλόντων αγαθών.
Εδώ βρίσκεται το κέντρο της θεραπείας.
Η ακηδία νικιέται όταν η ψυχή θυμηθεί ότι η ζωή της δεν τελειώνει στον ορίζοντα αυτού του κόσμου.
Η ελπίδα της βασιλείας γίνεται δύναμη που ανασταίνει τον νου.
Και τότε ο άνθρωπος καταλαβαίνει ότι η μεγαλύτερη μάχη της πνευματικής ζωής δεν είναι εναντίον των εξωτερικών πειρασμών αλλά εναντίον αυτής της σιωπηλής παράλυσης που επιχειρεί να νεκρώσει την καρδιά.
Όποιος νίκησε την ακηδία, λέει ο άγιος, είναι δόκιμος για κάθε καλό έργο.
Γιατί έχει ήδη περάσει μέσα από το πιο σκοτεινό σημείο της πνευματικής οδού και έχει μάθει να ελπίζει ακόμη και όταν η ψυχή δεν αισθάνεται τίποτε.Χαίρε!
Manos Lambrakis
https://proskynitis.blogspot.com/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου