Πριν από κάθε φιλοσοφία, πριν από κάθε θεολογία, πριν από κάθε ανθρώπινη σοφία, υπάρχει μια αλήθεια που συνοδεύει σιωπηλά τον άνθρωπο από τη στιγμή της γέννησής του μέχρι την τελευταία του αναπνοή: η ζωή είναι ένα ταξίδι με προορισμό την αιωνιότητα. Όσο κι αν ο σύγχρονος άνθρωπος προσπαθεί να απομακρύνει από τη σκέψη του το μυστήριο του θανάτου, εκείνος παραμένει η μοναδική βεβαιότητα της επίγειας ύπαρξης. Δεν έρχεται ως τιμωρία, ούτε ως τραγικό ατύχημα της φύσης, αλλά ως το κατώφλι μιας άλλης πραγματικότητας, ως η στιγμή κατά την οποία καταρρέουν όλες οι ψευδαισθήσεις και αποκαλύπτεται η αληθινή αξία όσων αγαπήσαμε και υπηρετήσαμε.
Μια παλαιά σοφή διήγηση αναφέρει ότι κάθε άνθρωπος έχει τρεις φίλους.
Ο πρώτος τον εγκαταλείπει κατά την ώρα του θανάτου, ο δεύτερος τον συνοδεύει μέχρι τον τάφο και ο τρίτος τον ακολουθεί πέρα από αυτόν.
Ο πρώτος είναι τα υλικά αγαθά, ο δεύτερος οι φίλοι και οι συγγενείς και ο τρίτος τα καλά έργα. Μέσα σε αυτή τη λιτή αλλά συγκλονιστική εικόνα συμπυκνώνεται ολόκληρη η τραγωδία αλλά και το μεγαλείο της ανθρώπινης ύπαρξης.
Ο άνθρωπος από τη φύση του αναζητά ασφάλεια. Θέλει να κρατηθεί από κάτι σταθερό μέσα στη ρευστότητα του κόσμου. Συχνά πιστεύει ότι αυτή η ασφάλεια βρίσκεται στον πλούτο, στην εξουσία, στην κοινωνική αναγνώριση, στην κατοχή πραγμάτων. Αγωνίζεται μια ολόκληρη ζωή να αποκτήσει περισσότερα, να εξασφαλίσει καλύτερες συνθήκες, να διευρύνει τα όρια της δύναμής του. Και όμως, όταν έρθει η ύστατη ώρα, όλα όσα συγκέντρωσε με κόπο, αγωνία και θυσίες παραμένουν πίσω. Τα σπίτια, οι τραπεζικοί λογαριασμοί, οι τίτλοι, οι διακρίσεις, τα αποκτήματα, δεν μπορούν να διαβούν το κατώφλι του θανάτου. Παραμένουν βουβά μνημεία μιας ζωής που πέρασε. Εκείνη τη στιγμή ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται ότι τα πράγματα που θεωρούσε αναντικατάστατα ήταν τελικά προσωρινοί συνοδοιπόροι. Υπηρέτησαν ανάγκες της επίγειας ζωής, αλλά δεν είχαν τη δύναμη να νικήσουν τη φθορά.
Η διαπίστωση αυτή δεν αποτελεί καταδίκη του υλικού κόσμου. Η χριστιανική παράδοση ποτέ δεν περιφρόνησε την ύλη. Ο κόσμος δημιουργήθηκε από τον Θεό και φέρει τη σφραγίδα της αγαθότητάς Του. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο άνθρωπος μετατρέπει τα μέσα σε σκοπό, όταν λατρεύει τα δώρα περισσότερο από τον Δωρητή, όταν πιστεύει ότι η αξία της ζωής μετριέται με όσα κατέχει και όχι με όσα προσφέρει. Τότε η καρδιά φυλακίζεται σε μια ατελείωτη αναζήτηση που ποτέ δεν ικανοποιείται πλήρως, διότι είναι πλασμένη για κάτι βαθύτερο από την κατοχή: είναι πλασμένη για κοινωνία και αγάπη.
Ο δεύτερος φίλος είναι οι άνθρωποι που αγαπήσαμε και μας αγάπησαν. Η οικογένεια, οι φίλοι, οι σύντροφοι της ζωής μας αποτελούν ανεκτίμητο θησαυρό. Είναι εκείνοι που μοιράζονται τις χαρές και τις λύπες μας, που στέκονται δίπλα μας στις δύσκολες στιγμές, που δίνουν νόημα στην καθημερινότητά μας. Χωρίς αυτούς η ζωή θα ήταν μια έρημος μοναξιάς. Ωστόσο, όσο βαθιά κι αν είναι η αγάπη τους, υπάρχει ένα σημείο πέρα από το οποίο δεν μπορούν να μας ακολουθήσουν. Μπορούν να κρατήσουν το χέρι μας μέχρι την τελευταία στιγμή, να προσευχηθούν για εμάς, να μας συνοδεύσουν μέχρι τον τόπο της ταφής μας, αλλά δεν μπορούν να περάσουν μαζί μας το μυστικό πέρασμα του θανάτου.
Η αλήθεια αυτή δεν μειώνει την αξία των ανθρώπινων σχέσεων. Αντίθετα, τις εξαγιάζει. Μας διδάσκει ότι οι άνθρωποι δεν είναι ιδιοκτησία μας αλλά δώρα που μας εμπιστεύτηκε ο Θεός για ένα διάστημα. Κάθε στιγμή αγάπης αποκτά έτσι αιώνια βαρύτητα, γιατί δεν είναι δεδομένη. Κάθε συγχώρηση, κάθε αγκαλιά, κάθε λόγος παρηγοριάς γίνεται πολύτιμος, επειδή γνωρίζουμε ότι οι ημέρες μας είναι μετρημένες. Η επίγνωση της θνητότητας δεν καταστρέφει την αγάπη· την καθιστά βαθύτερη και αληθινότερη.
Και τότε εμφανίζεται ο τρίτος φίλος, εκείνος που συνήθως παραμελούμε όσο ζούμε, αλλά αποδεικνύεται ο πιστότερος όλων. Είναι τα καλά έργα. Είναι κάθε πράξη αγάπης που προσφέραμε χωρίς αντάλλαγμα. Είναι κάθε δάκρυ που σκουπίσαμε από το πρόσωπο ενός πονεμένου ανθρώπου. Είναι κάθε συγχώρηση που δώσαμε όταν είχαμε το δικαίωμα να εκδικηθούμε. Είναι κάθε στιγμή κατά την οποία νικήσαμε τον εγωισμό μας για χάρη κάποιου άλλου. Είναι οι προσευχές, οι θυσίες, η ελεημοσύνη, η καλοσύνη που δεν διαφημίστηκε, η σιωπηλή προσφορά που ίσως κανείς δεν είδε εκτός από τον Θεό.
Η θεολογία της Εκκλησίας δεν αντιλαμβάνεται τα καλά έργα ως λογιστική καταγραφή αρετών ούτε ως μέσο εξαγοράς της σωτηρίας. Τα βλέπει ως καρπούς μιας καρδιάς που έχει ανοιχτεί στην αγάπη του Θεού. Τα καλά έργα είναι η ορατή μορφή της αγάπης. Είναι η απόδειξη ότι ο άνθρωπος δεν έζησε μόνο για τον εαυτό του αλλά έμαθε να μεταμορφώνει την ύπαρξή του σε δώρο προς τους άλλους. Και γι’ αυτό έχουν αιώνια αξία. Ό,τι γίνεται από αγάπη δεν χάνεται. Μπορεί να ξεχαστεί από τους ανθρώπους, αλλά δεν χάνεται μέσα στη μνήμη του Θεού.
Η σύγχρονη εποχή συχνά εκπαιδεύει τον άνθρωπο να επενδύει όλη του την ενέργεια στους δύο πρώτους φίλους. Να συσσωρεύει αγαθά και να επιδιώκει κοινωνική επιβεβαίωση. Ελάχιστα όμως τον διδάσκει να καλλιεργεί τον τρίτο φίλο. Ελάχιστα τον ενθαρρύνει να αναρωτηθεί όχι πόσα απέκτησε αλλά πόσα πρόσφερε, όχι πόσο τον θαύμασαν αλλά πόσο αγάπησε. Έτσι, κινδυνεύει να φτάσει στο τέλος της ζωής του με γεμάτα χέρια αλλά άδεια καρδιά.
Η μεγαλύτερη τραγωδία δεν είναι να πεθάνει κανείς φτωχός σε χρήματα. Είναι να πεθάνει φτωχός σε αγάπη. Να ανακαλύψει ότι πέρασε από τον κόσμο χωρίς να αφήσει πίσω του φως, παρηγοριά, ελπίδα και ευεργεσία.
Αντίθετα, ο πραγματικά πλούσιος άνθρωπος είναι εκείνος που, ακόμη κι αν δεν κατείχε πολλά, γέμισε τη ζωή των άλλων με καλοσύνη. Είναι εκείνος που μετέτρεψε την καθημερινότητά του σε ευκαιρία προσφοράς και τη θνητότητά του σε δρόμο προς την αιωνιότητα.
Τελικά, η παραβολή των τριών φίλων δεν μιλά για τον θάνατο αλλά για τη ζωή. Δεν μας καλεί να φοβηθούμε το τέλος, αλλά να αναθεωρήσουμε τις προτεραιότητές μας πριν φτάσουμε σε αυτό. Μας υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος δεν κρίνεται από όσα συγκέντρωσε, αλλά από όσα μοίρασε. Ότι η αληθινή επιτυχία δεν βρίσκεται στην κατοχή, αλλά στην αγάπη. Και ότι η μόνη περιουσία που μπορεί να διαβεί μαζί μας το κατώφλι της αιωνιότητας είναι το καλό που κατοίκησε στην καρδιά μας και έγινε πράξη.
Ίσως, λοιπόν, το σοφότερο ερώτημα που μπορεί να θέσει κανείς στον εαυτό του δεν είναι πόσα έχει, ούτε πόσο τον εκτιμούν οι άλλοι, αλλά ποιον από τους τρεις φίλους καλλιεργεί περισσότερο κάθε ημέρα. Διότι όταν σβήσουν τα φώτα αυτού του κόσμου και σιγήσουν όλες οι φωνές, ένας μόνο φίλος θα παραμείνει δίπλα μας. Και τότε θα φανεί ποιος ήταν πραγματικά ο θησαυρός της ζωής μας.
Αλέξανδρος Βατσικουρας
https://proskynitis.blogspot.com/
