Ἡ Προέλευση τῆς Ἐπιλυχνίου Εὐχαριστίας

  Ἡ «Ἐπιλύχνιος Εὐχαριστία» ἢ ἀλλιῶς τὸ «Φῶς Ἱλαρὸν» εἶναι ἀρχαῖο τροπάριο τῆς Ἐκκλησίας μας. Ἤδυ ὑπάρχει ἀναφορὰ τοῦ τροπαρίου αὐτοῦ ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου ποὺ μᾶς περιγράφει «Εἰ δὲ τὶς καὶ τὸν ὕμνον Ἀθηνογένους ἔγνω, ὃν ὥσπερ τί ἀλεξητήριον τοῖς συνούσιν αὐτῶ καταλέλοιπεν, ὁρμῶν ἤδη πρὸς τὴν διὰ πυρὸς τελείωσιν, οἶδε καὶ τήν των μαρτύρων γνώμην ὅπως εἶχον περὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.»

1. Αὐτὸ μας δείχνει τὴν ὕψιστη σημασία τοῦ τροπαρίου ποὺ ὑπάρχει καὶ ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἐποχή. Ὁ ὕμνος αὐτὸς γράφτηκε ἀπὸ τὸν Ἅγιο Ἀθηνογένη, ἐπίσκοπο Πηδαχθόης. Ὁ Ἄγ. Ἀθηνογένης καταγόταν ἀπὸ τὴ Σεβαστεία της Καππαδοκίας καὶ ἀναδείχθηκε σὲ ἐπίσκοπο Πηδαχθόης λόγω τῆς μόρφωσης τοῦ, τὴν θερμὴ πίστη του καὶ τὴν φιλανθρωπική του δράση. Ἦταν λαμπρὸς ποιμενάρχης καὶ εἶχε τὸν πόθο νὰ συνεχίσει τὸ ἔργο τοῦ Εὐαγγελίου. Μὲ τὸν σκοπὸ αὐτὸ βρῆκε μαθητὲς γιὰ νὰ τὸν βοηθήσουν νὰ διαδωθεῖ τὸ Εὐαγγέλιο Ὅταν ἔγινε ὁ Διωγμός του Διοκλητιανοὺ (τέλη τοῦ Γ’ αἰῶνος – ἀρχὲς τοῦ Δ’ αἰῶνος), ὁ Ἄγ. Ἀθηνογένης καὶ οἱ δέκα μαθητὲς τοῦ (οἱ ἅγιοι Ριγίνος, Μαξιμίνος, Πατρόφιλος, Ἀθηνογένης, Ἀντιοχος, Ἀμμῶν, Θεοφραστος, Κλεονίκος Πέτρος καὶ Ἠσύχιος) ὁμολόγησαν τὸ Χριστὸ καὶ ἀποκεφαλίστηκαν. Τὴν μνήμη τοὺς τὴν ἑορτάζουμε στὶς 16 Ἰουλίου.

2. Ἔτσι αὐτὸς ὁ ὕμνος μᾶς ἦρθε μέχρι τὶς ἡμέρες μας καὶ λέγεται στὸν Ἑσπερινό. Συνήθως λέγεται χύμα ἀπὸ τὸν Ἀναγνώστη ἀλλὰ ἐὰν ἔχει δύο ἢ περισσοτέρους ἱερεῖς, ψάλλεται σὲ ἦχο Β΄ κατὰ μέλος ἀρχαῖο. Εἶναι λάθος νὰ λέγεται τὸ κακῶς «συνηθισμένο» τρόπο δηλαδὴ μέλος τοῦ Ι. Σακελλαρίδη ἐπειδὴ εἶναι ξένο πρὸς τὴν Ὀρθόδοξη Παραδοσιακὴ Μουσική μας. Καλὸ εἶναι νὰ κρατᾶμε τὴν Παράδοση ἀνόθευτη ὅπως τὴν ἔχουμε παραλάβει. Ἐδῶ παραθέτω τὸ κείμενο «Φῶς Ἱλαρόν…» καὶ ἀκολουθεῖ ἡ μετάφραση γιὰ νὰ καταλάβουμε τὴν ὡραιότητα καὶ ὕψιστης σημασίας τροπαρίου.

Κείμενο

Φῶς ἱλαρὸν ἁγίας δόξης, ἀθανάτου Πατρός, οὐρανίου, ἁγίου, μάκαρος, Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλθόντες ἐπὶ τὴν ἡλίου δύσιν, ἰδόντες φῶς ἑσπερινόν, ὑμνοῦμεν Πατέρα, Υἱόν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα Θεόν. Ἄξιόν σε ἐν πάσι καιροῖς, ὑμνεῖσθαι φωναῖς αἰσίαις, Υἱὲ Θεοῦ, ζωὴν ὁ διδούς, Διὸ ὁ κόσμος σὲ δοξάζει.

Μετάφραση

Ἰησοῦ Χριστέ, σὺ ποὺ εἶσαι τὸ χαρούμενο φῶς τοῦ Ἀθανάτου, Οὐρανίου, Ἅγιου καὶ μακαρίου Πατρός, ἀφοῦ φθάσαμε στὴ δύση τοῦ ἥλιου καὶ εἴδαμε τὸ ἑσπερινὸ φῶς, ὑμνοῦμε τὸν Πατέρα, τὸν Υἱὸν καί το Ἅγιο Πνεῦμα, δηλαδὴ τὸν Τριαδικὸ Θεό. Εἶναι ἄξιο νὰ σὲ ὑμνοῦμε σὲ κάθε ὥρα μὲ μελωδικὲς φωνές, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐσὺ ποὺ δίνεις ζωή. Γι’ αὐτὸ ὁ κόσμος σὲ δοξάζει. 

http://salpismata.blogspot.com.eg/