Του Αρχιμ. Παϊσίου Λαρεντζάκη
Η Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή, που ξεκινάει από αύριο, εγκαινιάζει το στάδιο των αρετών. «Ἒφθασε καιρός, ἡ τῶν πνευματικῶν ἀγώνων ἀρχή», ψάλλει ο ιερός υμνωδός. Οι αθλητές των πνευματικών αγώνων καλούνται στα πνευματικά αγωνίσματα. Ο δρόμος της αρετής είναι μακρύς. Η άνοδος της κλίμακας της αγιότητας είναι τέχνη τεχνών και επιστήμη ψυχής. Η Εκκλησία μας καθοδηγεί τους αθλητές με τα συνθήματά της. Και είναι πολλά τα γυμνάσματα, στα οποία μάς προτρέπει. Εμείς σήμερα θα σταθούμε σε ένα αρκετά παρεξηγημένο ζήτημα, αυτό της νηστείας. Η νηστεία, «ἡ πάνοπλος ἐγκράτεια», όπως πολύ χαρακτηριστικά αναφέρεται στο δοξαστικό των Αίνων της σημερινής Κυριακής, «πλοῦτον ἡμῖν ἀγαθῶν» κομίζει σε εκείνους που την εφαρμόζουν.
Και τούτο διότι η νηστεία είναι εντολή του Θεού. Αυτό μάς διδάσκει η Αγία Γραφή, η πράξη και η παράδοση της Εκκλησίας. Ο Μέγας Βασίλειος γράφει, πως η νηστεία είναι «συνηλικιῶτης τῆς ἀνθρωπότητος». Έχει, δηλαδή, την ίδια ηλικία με τον άνθρωπο. Διότι, όπως μάς εξηγεί ο Πατέρας αυτός της Εκκλησίας μας, με την εντολή που έδωσε ο Θεός στους πρωτοπλάστους να μη πλησιάσουν το δένδρο της γνώσεως και να μη γευθούν το καρπό του, με τον τρόπο αυτό θέσπισε τη νηστεία. «Τό δέ οὐ φάγεσθε», σημειώνει ο Άγιος, «νηστείας ἐστί καί ἐγκρατείας νομοθεσία». Αλλά και το παράδειγμα του Κυρίου μας, που για τεσσαράκοντα ημέρες νήστευσε στην έρημο πριν αρχίσει το επί γης έργο του, διδάσκει την νηστεία. Επίσης και οι νομοθετημένες νηστείες της Παλαιάς Διαθήκης ένα γεγονός τονίζουν: Την μεγάλη σημασία της νηστείας σαν προπαρασκευαστικό και υποβοηθητικό μέσο στους πνευματικούς αγώνες. Είναι λοιπόν, παλαιά εντολή του Θεού η νηστεία, που δεν παλιώνει και δεν χάνει ποτέ την επικαιρότητά της, καθώς γράφει σε άλλο σημείο ο Διδάσκαλος της Καισαρείας, Βασίλειος. Εντολή που έχει πολύ μεγαλύτερο βάθος από αυτό που νομίζουν, όσοι περιφρονούν και συκοφαντούν την νηστεία.
Οφείλουμε να γνωρίζουμε ότι στην έννοια της νηστείας περιλαμβάνεται η άσκηση του σώματος. Τα διάφορα πάθη έχουν έδρα το σώμα του ανθρώπου. Οι αισθήσεις τρέφονται με τις αμαρτωλές επιθυμίες. Πραγματοποιούνται όμως με τα σκιρτήματα και τις ηδονές της σάρκας. Η τροφή παίζει πρωτεύοντα ρόλο στην υποκίνηση των παθών και ιδιαίτερα των σαρκικών. Όταν κυριαρχήσουν στον άνθρωπο, μεταβάλλουν την ύπαρξή του σε έδρα των δυνάμεων τους σκότους και της πολυποίκιλης αμαρτίας. Με την νηστεία ο άνθρωπος ασκείται στην αυτοκυριαρχία πάνω στη σάρκα. Με την χαλιναγώγηση όμως των αισθήσεών του έρχεται σαν καρπός πλέον της νηστείας η δύναμη της θέλησης και η νηφαλιότητα του πνεύματος. Από την στιγμή εκείνη που ο άνθρωπος αρνείται το θέλημα της σάρκας με την νηστεία, τότε ενισχύει το θέλημα του Θεού μέσα του.
Αν δεν μπορεί να νηστέψει την υλική τροφή, τις προκλητικές διεγέρσεις των υλικών αισθήσεων, τότε πως θα δώσει την καρδιά του στην επιθυμία του θελήματος του Θεού;
Το σημερινό ευαγγελικό ανάγνωσμα μάς είπε ότι, «όπου είναι ο θησαυρός μας εκεί βρίσκεται προσκολλημένη και η καρδιά μας». Εάν, λοιπόν, ο άνθρωπος με την πολυτέλεια της πολυφαγίας ακονίζει τις αισθήσεις του και δεν κάνει τίποτε άλλο από το να προσφέρει υλικές ικανοποιήσεις στη σάρκα του, αρνούμενος να νηστέψει, τότε, φυλακίζει ολόκληρη την ύπαρξή του στα βαλτόνερα της υλικής του υπόστασης.
Το νόημα όμως της νηστείας δεν περιορίζεται μόνο στη νηστεία της τροφής. Αυτό θα λέγαμε είναι το ένα σκέλος. Το άλλο είναι ότι η νηστεία αναφέρεται και στην άσκηση της ψυχής.
Εάν η νηστεία των τροφών βοηθάει τόσο πολύ το σώμα στην πάλη του με τους πειρασμούς της αμαρτίας, η πνευματική νηστεία ανακουφίζει και αναπτερώνει την ψυχή μας. Διότι η πνευματική νηστεία χτυπά την αμαρτία στη ρίζα της. Νηστεύει ο πιστός στην κυριολεξία την αμαρτία, όταν οι σκέψεις του είναι αγνές και καθαρές. Όταν τα λόγια του είναι λόγος Θεού «ἃλατι ἠρτυμένος». Η πνευματική νηστεία περιλαμβάνει την άρνηση των κακών επιθυμιών μας. Την αποχή από εκείνες τις πράξεις που μολύνουν την ψυχή και κάνουν το πνεύμα μας ράθυμο και νωθρό στον πνευματικό αγώνα. Βέβαια, όλο τον χρόνο της ζωής του ο χριστιανός είναι επιστρατευμένος στην άρνηση της αμαρτίας. Ιδιαίτερα όμως την περίοδο αυτή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, που είναι καιρός πνευματικών αγώνων και προετοιμασίας για την υποδοχή του λυτρωτικού έργου του Σταυρού του Χριστού. Εάν τον υπόλοιπο καιρό αφήσαμε αφύλακτη την θύρα της ψυχής μας και δεν νηστέψαμε την αμαρτία, τώρα μάς δίνεται η ευκαιρία να επιχειρήσουμε την εξάγνηση της ψυχής μας.
Νηστεία σωματική και πνευματική σαλπίζει σήμερα η Εκκλησία μας καλώντας τους πιστούς της στην άσκηση της εγκρατείας, που φυτεύει τους καρπούς των αρετών στη ψυχή. Με αυτό το διπλό νόημα, που αναφέρεται στο σώμα μας και στο πνεύμα μας, η νηστεία δεν είναι υποκριτική υπόθεση. Η νηστεία δεν είναι εξωτερική τυπική εφαρμογή μιας αρνητικής εντολής. Είναι ουσιαστική υπόθεση της καρδιάς μας.
Γι᾽ αυτό πρέπει να τηρείται με προθυμία και χωρίς προφάσεις. Χωρίς γογγυσμό και αναστατώσεις στο περιβάλλον μας. Η εντολή της νηστείας πρέπει να εφαρμόζεται διακριτικά. «Μή γίνεσθε ὣσπερ οἱ ὑποκριταί σκυθρωποί», παραγγέλλει ο Κύριος. Το όπλο της νηστείας αποδίδει καρπούς όταν πραγματοποιείται με χαρά και αγαλλίαση. Όταν γίνεται με προθυμία. Με την καρδιά μας στραμμένη προς τις αθάνατες πνευματικές αρετές καλούμαστε να νηστέψουμε την τροφή του σώματος και τις απαιτήσεις της αμαρτίας. Ο καθένας μας έχει τη δυνατότητα στο μέτρο των δυνατοτήτων του να αγωνισθεί. Κανείς δεν μπορεί και δεν πρέπει να αμνηστεύσει τον εαυτό του με ασήμαντες προφάσεις, που καταργούν τη νηστεία και αφήνουν την αδυναμία να κυριαρχήση στη ψυχή. Το όχι της νηστείας είναι νίκη. Μια πνευματική νίκη, που πρέπει να την κερδίσουμε από τα μικρά και φαινομενικά ασήμαντα γεγονότα της ζωής μας. Γιατί πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο πνευματικός αγώνας αρχίζει από τις μικρές λεπτομέρειες. Γιατί ποτέ δεν φθάσουμε στην ευλογημένη κατάσταση της αρετής, αν δεν ασκηθούμε σε όλες τις κινήσεις του ψυχικού μας κόσμου. Ολόκληρη η ψυχοσωματική μας ύπαρξη πρέπει να μετασχηματισθεί σε ένα ευσκιόφυλλο δέντρο αρετής.
Η κατάργηση της νηστείας χωρίς σοβαρό λόγο υγείας, είναι μεγάλο αμάρτημα. Όχι μόνο γιατί παραβαίνουμε την εντολή του Θεού και τους Κανόνες της Εκκλησίας μας. Ούτε πάλι γιατί στερούμε τον εαυτό μας από αυτό το παντοδύναμο όπλο της ασκήσεως. Προ πάντων και κυρίως, γιατί με τη στάση μας αυτή δηλώνουμε, πως είμαστε παραδωμένοι στη λάσπη των αισθήσεων. Ποια χάρις και ποιά θεία επίσκεψη χωράει στην ψυχή που είναι κυριευμένη από τα πάθη και τις αδυναμίες; Πως είναι δυνατόν να ζούμε για την ψυχή μας και το Θεό μας, να υπηρετούμε το Πνεύμα, όταν δεν μπορούμε να αρνηθούμε νηστεύοντας της «χαρές» εκείνες, που φυλακίζουν την καρδιά μας; Το πλήθος των Αγίων της Εκκλησίας, των Μεγάλων Πατέρψν και Ασκητών της ερήμου, ασφαλώς γνώριζε πολύ καλά τι έκανε, όταν μαζί με τη νηστεία επιχειρούσε την κατάκτηση των ουρανίων χαρισμάτων. «Νηστεία, ἀγρυπνία, προσευχή, οὐράνια χαρίσματα λαβών» ψάλλει ο ιερός υμνογράφος.
Ας ακολουθήσουμε κι εμείς το παράδειγμά τους. Ας δοκιμάσουμε το όπλο της νηστείας και τη χαρά της ασκήσεως, στο μέγα αυτό πέλαγος των πνευματικών αγώνων, της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Όταν αγωνιστούμε κατ᾽ αυτό τον τρόπο ο καρπός και ο μισθός μας θα είναι μεγάλος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου